Nguyễn Ngọc Hà - Thương mại điện tử và thách thức quản lý hàng hóa xuyên biên giới

Nhiều phương thức vi phạm mới

Báo cáo của Ban Chỉ đạo 389 TP Hà Nội cho thấy, trong 6 tháng năm 2025, các lực lượng chức năng trong TP Hà Nội đã kiểm tra, bắt giữ 9.582 vụ, thu nộp ngân sách trên 2.146 tỷ đồng. Mặc dù lực lượng chức năng đã đẩy mạnh chống buôn lậu, nhưng hoạt động bất hợp pháp này mang lại nguồn thu nên các đối tượng buôn lậu đã có nhiều thủ đoạn tinh vi qua mắt lực lượng chức năng.

Thông tin về những thủ đoạn của các đối tượng buôn lậu, Chi cục trưởng Chi Cục Quản lý thị trường Hà Nội (QLTT) Trịnh Quang Đức cho biết, nhằm qua mắt lực lượng chức năng, thời gian gần đây đã xuất hiện nhiều phương thức vi phạm mới. Các đối tượng thường xuyên khai sai về hàng hóa, che giấu nguồn gốc bằng cách trà trộn hàng hóa vi phạm với hàng hóa hợp pháp đồng thời đánh tráo, thẩm lậu hoặc buôn bán trái pháp hàng hóa hóa cảnh. Bên cạnh đó, các đối tượng buôn bán trái phép hàng hóa qua biên giới thông qua sàn giao dịch điện tử và vận chuyển về Việt Nam theo đường chuyển phát nhanh.

Hoạt động buôn lậu, buôn bán hàng giả, kém chất lượng trên mạng xã hội ngày càng phức tạp. Các đối tượng lợi dụng triệt để thương mại điện tử và mạng xã hội thậm chí dùng hình thức livestream để bán hàng nhưng cất giấu hàng hóa ở địa điểm khác đã gây khó khăn trong công tác quản lý, kiểm tra, kiểm soát và xử lý vi phạm.

Tương tự, Phó Giám đốc Sở Công thương Hà Nội Nguyễn Kiều Oanh cho biết, các đối tượng buôn lậu thường sử dụng thủ đoạn tinh vi như lập nhiều doanh nghiệp và đăng ký tại nhiều địa điểm, hoạt động khép kín ở nơi hẻo lánh để trốn tránh sự kiểm soát của lực lượng chức năng. Đặc biệt, gần đây các đối tượng sử dụng thủ đoạn trà trộn hàng giả với hàng thật chẳng hạn như thay một số viên thuốc thật bằng thuốc giả, kém chất lượng khiến việc phát hiện bằng các phương pháp kiểm tra thông thường trở nên rất khó khăn.

Đồng tình với phản ánh này, Phó phòng Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế và buôn lậu (PC03) Đỗ Thế Thắng thông tin, tình trạng lợi dụng các hình thức tạm nhập tái xuất hoặc quá cảnh hàng hóa để thực hiện vận chuyển trái phép hàng hóa, tiền tệ qua biên giới diễn biến phức tạp với nhiều thủ đoạn tinh vi, khó phát hiện hơn.

Dưới đây là video về Nhận diện thách thức mới từ thương mại điện tử xuyên biên giới

Sửa đổi quy định pháp lý phù hợp thực tế

Để ngăn chặn hoạt động buôn bán vận chuyển hàng lậu, các chuyên gia kinh tế cho rằng, các cơ quan quản lý cần sửa đổi các quy định pháp lý phù hợp thực tế, qua đó tạo điều kiện cho lực lượng chức năng ngăn chặn hoạt động buôn lậu.

Phó Chánh Văn phòng Thường trực Ban Chỉ đạo 389 Quốc gia Đặng Văn Dũng cho biết, mặc dù Thương mại điện tử phát triển mạnh mẽ nhưng công tác quản lý vẫn bộc lộ nhiều điểm yếu, đặc biệt là việc định danh người bán hàng qua số điện thoại. Điều này đã gây khó khăn không nhỏ trong việc ngăn chặn hiện tượng buôn bán hàng lậu qua thương mại điện tử.

“Thực tế chống hàng lậu thời gian qua cho thấy tại các nhóm buôn bán hàng hóa trên mạng xã hội Facebook, Zalo thì chủ thể kinh doanh tận các tỉnh miền núi, không ở Hà Nội nên khó có thể truy bắt. Đề nghị Cục Thương mại điện tử (Bộ Công thương), bổ sung quy định về trách nhiệm của chủ sở hữu sàn thương mại điện tử trong việc kiểm soát, sàng lọc thông tin, ràng buộc những giao dịch từ người bán qua đó bảo đảm tốt nhất về chất lượng sản phẩm, quyền lợi cho người tiêu dùng” - ông Đặng Văn Dũng đề xuất.

Chi cục trưởng Chi cục Chi cục Hải quan cửa khẩu quốc tế Nội Bài Đỗ Mạnh Hùng nêu rõ, quá trình xử lý buôn lậu chủ yếu vẫn là xử phạt vi phạm hành chính nên mức xử phạt chưa đủ sức răn đe. Đơn cử, hành vi kinh doanh hàng hóa nhập lậu có giá trị 10 - 20 triệu đồng chỉ bị xử phạt 4 - 6 triệu đồng, trong khi các đối tượng có thể thu lợi bất chính gấp 3 - 4 lần giá trị thật của hàng hóa.

“Thời gian tới các cơ quan chức năng cần sửa đổi Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012 (sửa đổi, bổ sung năm 2020) theo hướng tăng nặng đối với những trường hợp buôn bán vận chuyển hàng lậu” - ông Đỗ Mạnh Hùng kiến nghị.

Dưới góc độ lực lượng chủ công trong công tác chống buôn lậu TP Hà Nội, Trưởng phòng Cảnh sát Kinh tế Công an TP Hà Nội Chu An Thanh đề xuất thời gian tới Quốc hội, Chính phủ và Bộ, ngành có liên quan sớm sửa đổi, bổ sung một số nội dung của Nghị định 15/2018/NĐ-CP về quản lý an toàn thực phẩm.Ông Thanh đề nghị cần xử lý nghiêm về các hành vi vi phạm về công bố, quảng cáo sai sự thật, đồng thời giao Bộ Y tế chịu trách nhiệm chính về công tác đảm bảo an toàn thực phẩm.

Ngoài ra, các chuyên gia còn đề xuất sửa đổi Bộ luật Hình sự và các Nghị định xử phạt hành chính liên quan theo hướng tăng nặng chế tài đối với hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Để ngăn chặn hiện tượng lợi dụng hoạt động nhập khẩu để vận chuyển hàng lậu, nhà nước nên xây dựng yêu cầu đối với hàng hóa nhập khẩu. “Ngoài việc có hóa đơn mua bán hàng hóa của doanh nghiệp Việt Nam, phải có cả hóa đơn bán hàng của doanh nghiệp nước ngoài và tờ khai xuất nhập khẩu”- ông Chu An Thanh nhấn mạnh.

Từ kiến nghị của lực lượng chức năng, Ban Chỉ đạo 389 TP Hà Nội đã đề nghị Văn phòng Ban Chỉ đạo 389 Quốc gia rà soát, khắc phục những kẽ hở trong quản lý an toàn thực phẩm, xử lý vi phạm về công bố, quảng cáo sai sự thật. Bên cạnh đó, cần điều chỉnh hoạt động của KOL/KOC, có quy định về đăng ký kinh doanh, công khai danh tính, trách nhiệm pháp lý trong quảng cáo.

Các địa phương vùng biên, cửa khẩu cần siết chặt kiểm soát để hỗ trợ thành phố Hà Nội trong công tác đấu tranh chống buôn lậu. Đồng thời cần xem xét, bổ sung, tăng cường nhân lực, trang thiết bị, vật tư và ứng dụng khoa học công nghệ cho các tổ chức giám định chất lượng, kiểm nghiệm thực phẩm được chỉ định. Qua đó, hỗ trợ các cơ quan thực thi thực hiện kiểm soát, giám sát chất lượng thực phẩm lưu thông trên thị trường.

Theo Báo cáo Chỉ số thương mại điện tử (TMĐT) 2025 của Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM), thị trường bán lẻ trực tuyến đã chạm mốc 32 tỷ USD, với mức tăng trưởng ấn tượng 27% so 2023, không chỉ khẳng định vị thế của Việt Nam trên bản đồ kinh tế số toàn cầu, mà còn cho thấy tiềm năng to lớn của một ngành công nghiệp đang ở giai đoạn “đỉnh cao” của sự phát triển.

Tuy nhiên, sự bùng nổ về quy mô và tốc độ, đã tạo ra một “biên giới” mới đầy phức tạp, nơi những quy tắc truyền thống dường như trở nên lỗi thời.

Dữ liệu 6 tháng đầu năm, đã phác họa một bức tranh rõ nét về cuộc chiến chống gian lận thương mại trên phạm vi cả nước: Tổng số vụ kiểm tra, xử lý của các lực lượng chức năng, đã lên tới 50.419 vụ; mặc dù có giảm (giảm 21,45% so cùng kỳ 2024), nhưng nếu đi sâu vào từng loại hình vi phạm, chúng ta có thể thấy một sự chuyển dịch đáng lo ngại.