Hoàng Thị Mến - Hướng tới mục tiêu xuất khẩu bền vững qua thương mại điện tử xuyên biên giới

Tiềm năng và lợi thế cạnh tranh của Việt Nam

Năm 2024, quy mô thị trường thương mại điện tử bán lẻ tại Việt Nam đạt hơn 25 tỷ USD, tăng hơn 20% so năm trước và chiếm khoảng 9% tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng cả nước.

Theo bà Lại Việt Anh, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, Bộ Công thương, thương mại điện tử không chỉ là động lực tăng trưởng mà còn là nền tảng vững chắc cho sự bứt phá của nền kinh tế số quốc gia.

Sự hiện diện ngày càng nhiều của hàng hóa Việt Nam trên các kênh thương mại điện tử quốc tế đã và đang mở ra cơ hội lớn để đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, nâng cao khả năng chống chịu trước biến động toàn cầu và gia tăng giá trị thương hiệu quốc gia.

Bà Lại Việt Anh cũng cho rằng, công nghệ số chính là đòn bẩy quan trọng cho sự phát triển của thương mại điện tử. Việc ứng dụng các công nghệ như AI, Big Data và IoT sẽ giúp doanh nghiệp tối ưu hóa vận hành, giảm chi phí, phân tích xu hướng thị trường chính xác và xây dựng chiến lược tiếp cận thông minh. Nước ta từ đó nâng cao chất lượng sản phẩm để đáp ứng những yêu cầu khắt khe của thị trường quốc tế.

Cùng quan điểm, ông Nick Chai, Chủ tịch ACBC Malaysia nhận định, Việt Nam có nhiều lợi thế để trở thành trung tâm thương mại điện tử xuyên biên giới của khu vực nhờ vị trí địa lý chiến lược, nguồn cung hàng hóa phong phú, lực lượng dân số trẻ và chính sách hỗ trợ mạnh mẽ từ Chính phủ. Đây được xem là “đòn bẩy” giúp doanh nghiệp Việt bứt phá và tăng sức cạnh tranh quốc tế.

Chia sẻ từ góc nhìn quốc tế, ông Xiao Qiuli - Tổng Giám đốc Công ty trách nhiệm hữu hạn Thương mại điện tử Mua sắm toàn cầu Quảng Đông (GGBingo) cho rằng, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để tăng tốc xuất khẩu nhờ mô hình thương mại điện tử đa kênh.

Ông Xiao Qiuli dẫn chứng từ kinh nghiệm Trung Quốc, quốc gia đạt 2,71 nghìn tỷ nhân dân tệ kim ngạch thương mại điện tử xuyên biên giới năm 2024 nhờ phát triển logistics, kho ngoại quan và nền tảng công nghệ hiện đại. Theo ông, doanh nghiệp Việt có thể tận dụng mô hình này để nhanh chóng nâng cao năng lực cạnh tranh toàn cầu.

Ông Xiao Qiuli nhấn mạnh, đa dạng hóa thị trường là yếu tố then chốt, không chỉ tập trung vào Mỹ hay Trung Quốc mà còn mở rộng sang ASEAN, Trung Đông, châu Phi và Mỹ Latinh.

Song song đó việc chuyển dịch từ OEM sang D2C(viết tắt của Original Equipment Manufacturer và Direct to Consumer) để xây dựng thương hiệu “Made in Vietnam”, kết hợp khai thác hiệu quả các kênh Amazon, TikTokShop, Lazada, Shopee, JD.com… sẽ giúp gia tăng độ phủ và tối ưu doanh số.

Đặc biệt, đầu tư vào logistics quốc tế cùng đào tạo nhân lực thương mại điện tử xuyên biên giới sẽ là nền tảng giúp hàng Việt vươn xa và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Đưa hàng Việt “cất cánh” toàn cầu

Quan điểm trên cũng được nhiều chuyên gia trong nước đồng tình. Bà Vũ Xuân Linh, Giám đốc Quan hệ Đối tác chiến lược (Việt Nam), Tập đoàn SEA, Singapore khẳng định, thị trường ASEAN chính là “biên giới số” cho các doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã và hộ kinh doanh tham gia thương mại điện tử xuyên biên giới.

ASEAN hiện là thị trường xuất khẩu lớn thứ 4 của Việt Nam với kim ngạch đạt 32 tỷ USD năm 2023, đồng thời được dự báo có quy mô thương mại điện tử đạt 330 tỷ USD vào năm 2025. Đây không chỉ là khu vực năng động với sức mua gia tăng, mà còn là điểm đến đã được kiểm chứng cho hàng hóa Việt Nam, đặc biệt tại các thị trường trọng điểm như Singapore, Thái Lan và Malaysia.

Thông qua các chương trình như Shopee International Platform (SIP), hơn 350.000 doanh nghiệp SMEs đã tham gia xuất khẩu trực tuyến, tận dụng hệ sinh thái logistics, thanh toán và chăm sóc khách hàng tích hợp sẵn để “ngồi một nơi - bán toàn cầu”.

Các dịch vụ giá trị gia tăng như dịch thuật tự động, tối ưu hiển thị sản phẩm, kiểm soát danh mục hàng hóa và chăm sóc khách hàng bằng ngôn ngữ bản địa giúp giảm đáng kể rào cản khi mở rộng ra khu vực.

Miss Linh là sàn thương mại điện tử do người gốc Việt sáng lập tại Hà Lan đang hỗ trợ hơn 25 thương hiệu Việt Nam xuất khẩu vào thị trường châu Âu qua thương mại điện tử. Mặc dù quy mô chưa lớn nhưng đã đạt những kết quả rất đáng ghi nhận và đang nhận được nhiều sự quan tâm của doanh nghiệp Việt.

Bà Nga Đặng, sáng lập Vietnam Food Europe B.V. tại Hà Lan nhấn mạnh tầm quan trọng của việc sản phẩm Việt cần đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe tại thị trường châu Âu để khẳng định vị thế thương hiệu Việt.

Ông Võ Thanh Tòng, Quản lý tài khoản cấp cao Amazon Global Selling Việt Nam cũng cho rằng: Kể từ năm 2019, Amazon Global Selling đã đồng hành cùng hàng nghìn doanh nghiệp Việt, giúp số lượng sản phẩm bán ra tăng 300% và số thương hiệu đăng ký quốc tế tăng hơn 35 lần. Xu hướng doanh nghiệp chuyển từ mô hình OEM sang D2C, tận dụng logistics và công cụ số trên các nền tảng đang được chú trọng để đưa hàng Việt “cất cánh” toàn cầu.

Theo ông Tuấn, mặc dù doanh nghiệp đối mặt với nhiều thách thức như vận hành kém hiệu quả, chi phí cao, áp lực thay đổi công nghệ số và yêu cầu ngày càng cao về tiêu chuẩn "Sạch-Xanh", nhưng cần một cách tiếp cận toàn diện xoay quanh ba trụ cột: Con người, Dữ liệu & Quy trình và Công nghệ, đồng thời nâng cao năng lực công nghệ thông tin.

Đưa thương mại điện tử xuyên biên giới trở thành đòn bẩy tăng trưởng dài hạn

Theo ông Bùi Huy Hoàng, Phó Giám đốc Trung tâm Phát triển thương mại điện tử và công nghệ số (eComDX), Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, Bộ Công thương, thương mại điện tử toàn cầu không đơn thuần là mở gian hàng mà là cuộc chơi đòi hỏi tư duy từng bước làm chủ chuỗi giá trị số.

Hiện nay, không ít doanh nghiệp Việt vẫn đang loay hoay dừng lại ở việc đưa hàng lên sàn mà thiếu chiến lược bài bản về xây dựng cơ sở dữ liệu, vận hành, marketing và dịch vụ hậu mãi xuyên biên giới.Để thương mại điện tử xuyên biên giới trở thành đòn bẩy tăng trưởng dài hạn, doanh nghiệp Việt cần chủ động hơn trong tư duy tiếp cận trực tiếp thị trường quốc tế, thay vì chỉ dựa vào nền tảng sẵn có.

Từ kinh nghiệm triển khai các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp thời gian qua của Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, ông Hoàng cho biết, nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ khi bước vào thương mại điện tử quốc tế thường gặp khó khăn về tối ưu vận hành logistics quốc tế, quản trị đơn hàng đa thị trường, và đặc biệt là thiếu dữ liệu về hành vi tiêu dùng từng quốc gia, khu vực hay thị trường cụ thể. Việc thiếu các công cụ đo lường và phân tích chuyên sâu khiến họ dễ bị động trong cạnh tranh.

Do đó, ông Hoàng cho rằng, trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh như hiện nay, các doanh nghiệp Việt cần được hỗ trợ xây dựng năng lực nội tại để tự điều phối, tối ưu và đo lường hiệu quả hoạt động thương mại điện tử xuyên biên giới, thay vì chỉ “tham gia” mà không “làm chủ”.

Để hỗ trợ cho các doanh nghiệp xuất khẩu, hiện tại có nhiều đối tác vận hành thương mại điện tử quốc tế đã và đang làm việc với Trung tâm (eComdx) để trao đổi thí điểm các mô hình xuất khẩu hàng hóa qua thương mại điện tử, đồng thời từng bước mở rộng phạm vi cho các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam trong thời gian tới.

Diễn đàn Ứng dụng thương mại điện tử và công nghệ số 2025 sẽ không chỉ là nơi cập nhật công nghệ, để các doanh nghiệp đối thoại với chuyên gia còn là diễn đàn quan trọng để các doanh nghiệp kết nối hợp tác kinh doanh, phát triển giải pháp cũng như cơ hội cho các doanh nghiệp công nghệ trong nước gọi vốn đầu tư từ các quỹ đầu tư nước ngoài.

Dưới đây là video về Tận dụng tốt thương mại điện tử xuyên biên giới để xuất khẩu

Kết quả khảo sát cho thấy, 88% doanh nghiệp vừa và nhỏ cho rằng TMĐT rất quan trọng với khả năng xuất khẩu của họ (Amazon, 2022). Mặc dù vậy, tỷ lệ doanh nghiệp có sử dụng website/ứng dụng TMĐT phục vụ cho mục đích xuất khẩu vẫn còn rất thấp và gần như không tăng trưởng trong nhiều năm qua, chỉ đạt khoảng 17% năm 2024 (Hiệp hội TMĐT Việt Nam, 2025). Một vấn đề chỉ mới được chú ý gần đây là việc thiếu các số liệu thống kê về xuất khẩu TMĐT. Mặc dù hoạt động TMĐT xuyên biên giới toàn cầu đã rất phát triển, một số hãng nghiên cứu thị trường như Statista hay Access Partnership đã công bố các thông tin về xuất nhập khẩu TMĐT bán lẻ.

Nhưng đến năm 2024, dự án Vietnam Digital Trade, theo đề nghị của Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, lần đầu tiên thống kê và công bố kim ngạch xuất nhập khẩu B2C trực tuyến của Việt Nam. Kết quả cho thấy xuất khẩu trực tuyến B2C của Việt Nam trong năm 2024 đạt 1,7 tỷ USD. Điều này cho thấy tính đến hiện tại, các số liệu thống kê TMĐT của Việt Nam đến từ nhiều nguồn khác nhau đều có giá trị lệch khá là lớn (Hiệp hội TMĐT Việt Nam 2025).