Lương Thị Hằng - Việt Nam trồng được loại gia vị đắt thứ 3 thế giới, xuất khẩu hơn 2.500 tấn

Theo Cơ quan Phát triển Quốc tế Mỹ (USAID), bạch đậu khấu là một trong những loại gia vị lâu đời nhất thế giới và là loại gia vị đắt thứ 3 sau nghệ tây và vani. Tên bạch đậu khấu được sử dụng cho các loại thảo mộc thuộc hai chi thuộc họ gừng là Elettaria (thảo quả nhỏ) và Amomum (thảo quả lớn).

Theo số liệu của Hiệp hội Hồ tiêu và cây gia vị Việt Nam (VPSA), trong 9 tháng, Việt Nam xuất khẩu được 2.501 tấn bạch đậu khấu, nhục đậu khấu, kim ngạch đạt 20 triệu USD, giảm 3,1% so với cùng kỳ năm ngoái. Hiện có khoảng 30 thị trường nhập khẩu mặt hàng này của Việt Nam, trong đó Hà Lan, Mỹ và Anh là 3 thị trường lớn nhất chiếm lần lượt 31%, 15% và 11,2%. Trong đó, Công ty TNHH Chế biến gia vị Nedspice Việt Nam và Công ty TNHH Olam Việt Nam là 2 doanh nghiệp xuất khẩu lớn nhất đạt 1.496 tấn và 497 tấn.

Trước đó, trong năm 2023, Việt Nam đã xuất khẩu 3.551 tấn bạch đậu khấu - nhục đậu khấu với tổng kim ngạch xuất khẩu 27,4 triệu USD. Hà Lan, Trung Quốc và Mỹ là 3 quốc gia nhập khẩu chủ yếu lần lượt đạt 923 tấn, 756 tấn và 484 tấn. Việt Nam là một trong những quốc gia xuất khẩu lớn nhiều loại gia vị phổ biến như hạt tiêu, quế, hoa hồi… Đến tháng 3/2023, nước ta có 500.000ha cây gia vị, với hàng trăm nghìn hộ nông dân nhỏ lẻ và khoảng 400 doanh nghiệp trong ngành.

Việt Nam đứng đầu thế giới về sản xuất và xuất khẩu hồ tiêu trong hơn 20 năm qua. Xuất khẩu quế của Việt Nam cũng đứng đầu thế giới kể từ năm 2022 và đứng thứ 3 thế giới về xuất khẩu hoa hồi. Hồ tiêu và gia vị Việt Nam hiện đã xuất khẩu đi hơn 125 quốc gia, đứng thứ 3 về xuất khẩu gia vị toàn cầu và chiếm lĩnh nhiều thị trường quan trọng.

Ở thị trường, Hà Lan, Mỹ và Anh là 3 thị trường xuất khẩu lớn nhất của nhóm hàng này ở Việt Nam với thị phần lần lượt là 31%, 15% và 11,2%.

Cổng thông tin thị trường quốc tế

Bạch đậu khấu tên khoa học là Amomum cardamomum L. Được biết đến với những tên khác như bạch khấu nhân, bạch khấu xác, đa khấu, đới xác khấu, đậu khấu,... Cây bạch đậu khấu là loài thảo dược mọc hoang trong tự nhiên, trồng nhiều các 1 số nước như Việt Nam, Thái Lan, Lào, Nam Mỹ,... Ở Việt Nam, cây mọc ở vùng núi cao, khí hậu mát mẻ như Lào Cai, Cao Bằng,... Loài cây thảo này cao khoảng 2-3m, sống lâu. Rễ mọc bò, lá mọc thành 2 dãy. Cụm hoa mọc thành bông, hoa màu trắng.

Quả bạch đậu khấu nhìn khá lạ. Quả có hình cầu và vỏ nhăn nhăn. Quả khía dọc, lúc chin màu nâu trắng còn hạt thì có tinh dầu thơm. Quả bạch đậu khấu gọi là khấu mễ (khấu nhân), chứa từ 20-30 hạt, mùi thơm vị cay. Mùa thu là lúc thu hái quả. Thường sẽ hái cây trên 3 năm, quả được hái lúc còn ở giai đoạn chuyển sang vàng xanh (gần chín). Sau khi hái phơi khô trong bóng râm. Hoặc phơi khô xong bỏ cuống rồi xông diêm sinh tới khi vỏ trắng, cất đi dùng dần. Lúc dùng thì chỉ lấy nhân, bỏ vỏ và giã nát.

Hạt bạch đậu khấu chứa tinh dầu (2.4%), với thành phần chủ yếu của tinh dầu là d-borneol và d-camphor. Ngoài ra còn 1 số thành phần khác trong bạch đậu khấu như lipid (7g), cholesterol (0g), natri (18mg), kali (1.119mg), cacbohydrate (68g), protein (11g) và một số dưỡng chất khác (vitamin A, vitamin D, vitamin B12, sắt, magie ,...)

Loại dược liệu này giúp tăng cường nhu động ruột, tăng tiết dịch vị, ngăn tình trạng ruột lên men không bình thường và chống buồn nôn. Bên cạnh đó, nó còn giúp chống nấm, hạ sốt, giãn cơ trơn, hạ huyết áp ở người cao huyết áp rất tốt. Theo đông y, bạch đậu khấu vị cay, tính ấm, có tác dụng hành khí, hóa thấp, ôn trung, cầm nôn. Trong đời sống thì bạch đậu khấu được dùng làm gia vị vì mùi dễ chịu hoặc dùng làm thuốc chữa nhiều bệnh hiệu quả.

Ngày nay, y học hiện đại phát triển, có nhiều công trình nghiên cứu đã tìm ra thêm nhiều công dụng – tác dụng của nhục đậu khấu.

Bác sĩ Bùi Hụy Cận

Nhục đậu khấu là một loài thực vật có hoa, hay còn được gọi là ngọc khấu, có tên khoa học là Myristica fragrans thuộc họ Nhục đậu khấu (Myristicaceae). Nhục đậu khấu có nguồn gốc từ vùng đảo Molucca ở Thái Bình Dương, phân bố chủ yếu ở châu Á như Malaysia, Ấn Độ, Trung Quốc, Campuchia, Việt Nam,... và phía tây Thái Bình Dương. Ở Việt Nam, cây nhục đậu khấu được tìm thấy nhiều nhất ở các vùng phía nam. Hiện nay, loại nhục đậu khấu được sử dụng nhiều nhất là cây hạt nhục đậu khấu, chúng được dùng làm gia vị phổ biến và được dùng trong các bài thuốc chữa bệnh Đông y.

Cây nhục đậu khấu to, sống lâu năm, thân cây nhẵn và cao khoảng 8-10 mét, có màu nâu xám. Rễ cây mọc bò, Lá cây xanh và dai, mọc thành hai dãy, dài khoảng 5-15cm, phiến lá hình mác hoặc hình dải và nhọn hai đầu, mọc so le với nhau. Mặt trên của lá nhẵn, mặt dưới có lông rải rác. Hoa có màu vàng trắng, mọc thành từng cụm ở kẽ lá. Mỗi cụm hoa đực khoảng 40 cm gồm 3-20 hoa có độ dài 1-3cm, cụm hoa cái chỉ từ 1-2 hoa, bao hoa có hình trứng và một lớp lông ở ngoài.

Quả đậu khấu có thuộc loại quả hạch, hình cầu màu vàng có đường kính khoảng 5-8cm, khi chín quả tách thành hai mảnh lộ một hạt đậu khấu có vỏ dày cứng ở bên trong. Hạt nhục đậu khấu có hình trứng, phần áo hạt có vỏ màu đỏ xen kẽ với nâu, khi loại bỏ đi phần áo hạt sẽ thấy nhân hạt nhục đậu khấu có màu nâu được phủ lớp bột trắng, nhiều rãnh và nếp nhăn khá mờ nhạt. Bột hạt nhục đậu khấu có mùi thơm hắc, vị hơi đắng và có màu nâu đỏ hoặc nâu xám. Trong nhục đậu khấu chứa 14,6 -24,2% tinh bột, 7,5% protein, khoảng 40% chất béo đặc (bơ nhục đậu khấu), ngoài ra còn có khoảng 8-25% tinh dầu, 3-4% chất nhựa, 1,7% chất vô cơ, canxi, photpho, sắt và 14,3% nước. Bơ nhục đậu khấu có chứa 70-75% Myristicin, 2-3% tinh dầu. Tinh dầu trong nhục đậu khấu có tác dụng chữa bệnh.

Tinh dầu và các chiết xuất khác từ hạt nhục đậu khấu có tính kháng khuẩn mạnh, chống lại vi khuẩn gram dương và gram âm và nhiều loại nấm. Do đó hạt nhục đậu khấu được coi như là chất chống oxy hóa và chất chống vi trùng tự nhiên. Nhục đậu khấu nếu sử dụng với liều thấp sẽ có tác dụng tăng bài tiết dịch vị, kích thích nhu động ruột giúp ăn ngon và tiêu hóa tốt. Sử dụng với liều cao sẽ gây nên tình trạng mệt mỏi, buồn nôn, đau đầu và buồn ngủ. Qua việc ức chế hoạt động của LDH - một loại enzyme chính trong việc điều chỉnh quá trình chuyển hóa ung thư, từ đó nhục đậu khấu giúp ức chế sự phát triển và chuyển hóa ung thư của các tế bào.

Dưới đây là video phân tích rõ hơn về công dụng của loại gia vị này:

Trước đó, trong năm 2023, Việt Nam đã xuất khẩu 3.551 tấn bạch đậu khấu - nhục đậu khấu với tổng kim ngạch xuất khẩu 27,4 triệu USD. Hà Lan, Trung Quốc và Mỹ là 3 quốc gia nhập khẩu chủ yếu lần lượt đạt 923 tấn, 756 tấn và 484 tấn.

Dự kiến, tổng kim ngạch xuất khẩu các mặt hàng gia vị của Việt Nam đến năm 2025 có thể đạt khoảng 2 tỷ USD, với khối lượng xuất khẩu khoảng 500.000 tấn./

Việt Nam là quốc gia có thế mạnh về gia vị. Hiện tại, Việt Nam có 500.000 ha các loại cây gia vị, với khoảng 400 doanh nghiệp và hàng trăm nghìn hộ nông dân nhỏ lẻ tham gia vào hoạt động sản xuất, xuất khẩu mặt hàng này. Mặc dù đứng đầu thế giới ở nhiều chủng loại, tuy nhiên các loại cây gia vị của Việt Nam mới chỉ khai thác được khoảng 40-50% tiềm năng, dư địa phát triển ngành gia vị Việt Nam còn rất lớn.