Lê Thành - Cần làm gì để đưa "cỗ xe" KINH TẾ VIỆT NAM năm 2024 về đích

(Video) Người dân chất vấn các bộ trưởng về phát triển kinh tế trong năm 2024. (Nguồn: VTV24)

Nền kinh tế toàn cầu bắt đầu chuyển hướng tích cực với lạm phát giảm, tăng trưởng thương mại mạnh hơn  

Năm 2024, kinh tế Việt Nam đã đi được 3/4 quãng đường trong bối cảnh kinh tế thế giới dần hồi phục nhưng bấp bênh, đối mặt với nhiều rủi ro, bất định. Bất ổn địa chính trị và xung đột quân sự gây ra biến động mạnh về giá xăng dầu, giá cước vận tải, giá nguyên vật liệu, kéo dài thời gian vận chuyển và giao hàng, tạo áp lực lên lạm phát và tăng trưởng toàn cầu chậm lại.

Dự báo triển vọng thương mại toàn cầu năm 2024 vẫn rất bấp bênh. Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) cùng Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đều cảnh báo về những rủi ro đối với thương mại toàn cầu do xung đột khu vực, bất ổn kinh tế, đặc biệt chính phủ các nước tập trung vào an ninh quốc gia, thúc đẩy khả năng tự lực tự cường, trợ cấp cho các công ty trong nước.

Bầu cử Tổng thống Mỹ vào tháng 11 tới cũng có thể gây bất ổn cho thương mại toàn cầu khi Cựu Tổng thống Donald Trump cam kết áp dụng mức thuế tăng 10% đối với tất cả các đối tác thương mại của Mỹ nếu ông tái đắc cử.

Trong quý II/2024, thương mại toàn cầu đã có bước phục hồi khá ngoạn mục. Với cả năm 2024, IMF dự báo thương mại toàn cầu gồm hàng hoá và dịch vụ tăng khoảng 3%; WTO dự báo thương mại hàng hóa tăng 2,6% sau khi giảm 1,2% trong năm ngoái.

Biến đổi khí hậu, hiện tượng thời tiết cực đoan, tình hình mùa vụ không thuận tại các vùng sản xuất lương thực chủ yếu dẫn tới giá lương thực thế giới trong 9 tháng đầu năm 2024 tăng 5 tháng liên tiếp từ tháng 3 đến tháng 7, giảm nhẹ 0,3% trong tháng 8. Ngày 4/10, Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc công bố chỉ số giá lương thực thế giới tháng 9/2024 tăng từ 120,7 điểm trong tháng 8 lên 124,4 điểm, mức cao nhất kể từ tháng 7/2023 và tăng 2,1% so với cùng kỳ năm ngoái, tăng mạnh nhất trong 18 tháng qua.

Kinh tế Mỹ tăng trưởng chậm lại, GDP quý I/2024 tăng 1,4%, bật tăng trở lại ở mức 3% trong quý II/2024 do chi tiêu dùng cá nhân tăng mạnh. Chỉ số Nhà quản trị mua hàng (PMI) ngành công nghiệp giảm xuống mức 46,8 điểm trong tháng 7/2024, mức thấp nhất kể từ tháng 11/2023; tăng lên mức 47,2 điểm trong tháng 8/2024. Ngược lại, chỉ số PMI ngành dịch vụ lạc quan hơn, đạt 51,5 điểm vào tháng 8/2024; chỉ số niềm tin người tiêu dùng tăng tháng thứ ba liên tiếp.

Lạm phát tiếp tục hạ nhiệt trong tháng 8/2024. So với cùng kỳ năm trước, chỉ số CPI tăng 2,5%, lạm phát cơ bản tăng 3,2%. Mặc dù lạm phát chung tiếp tục hạ nhiệt, nhưng chi phí liên quan đến nhà ở vẫn tăng cao ở mức 5,2%. Tỷ trọng chi cho nhà ở chiếm khoảng 1/3 tổng số chi tiêu tính trong chỉ số CPI của hộ gia đình. Điều này phản ánh lạm phát tại Mỹ vẫn dai dẳng nhưng khá gần mức mục tiêu.

Thị trường việc làm tại Mỹ trong tháng 8/2024 không lạc quan như dự báo, chỉ tạo được 142 nghìn việc làm, thấp hơn 19 nghìn việc làm so với kỳ vọng; đáng chú ý, lĩnh vực sản xuất giảm 24 nghìn việc làm.

Các thông tin về chỉ số PMI, tăng trưởng, việc làm và lạm phát là căn cứ để ngày 18/9/2024 Cục Dự trữ Liên bang Mỹ cắt giảm 0,5% lãi suất, đưa lãi suất cơ bản xuống mức 4,75%- 5,0% để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Việc cắt giảm 0,5% lãi suất đặt nền kinh tế Mỹ vào tình trạng nguy cơ suy thoái và nguy cơ lạm phát bùng trở lại là ngang nhau.

Kinh tế châu Âu yếu hơn so với dự báo, triển vọng kiểm soát lạm phát không chắc chắn, tốc độ tăng lương của Khu vực EU cao gấp đôi mức lạm phát. Trong 9 tháng đầu năm 2024, Ngân hàng Trung ương châu Âu đã hai lần cắt giảm lãi suất với mỗi lần cắt 0,25%, đưa lãi suất xuống mức 3,5%.

Kinh tế Trung Quốc vẫn giữ được tốc độ tăng ở mức thấp, đang trên đà phục hồi, nhưng nền tảng phát triển chưa thật sự vững chắc. Chính phủ Trung Quốc tung ra gói kích thích kinh tế gồm cả chính sách tài khoá và tiền tế lớn nhất kể từ sau đại dịch nhằm khôi phục niềm tin và thúc đẩy tăng trưởng. IMF đã nâng mức dự báo tăng trưởng GDP năm 2024 của Trung Quốc lên 5,0% do tiêu dùng tư nhân phục hồi và xuất khẩu tăng trở lại.

Nhìn chung nền kinh tế toàn cầu bắt đầu chuyển hướng tích cực với lạm phát giảm, tăng trưởng thương mại mạnh hơn, ngân hàng trung ương của các nền kinh tế lớn cắt giảm lãi suất là những căn cứ để IMF và OECD cùng đưa ra dự báo GDP toàn cầu năm 2024 tăng 3,2%, cao hơn 0,1 điểm phần trăm so với mức tăng của năm 2023.

Kinh tế Việt Nam dần phục hồi nhưng chưa vững chắc, đối mặt với nhiều rủi ro, thách thức 

Kinh tế nước ta dần phục hồi, với dấu hiệu tốt dần lên theo từng quý, mặc dù có những tháng sự phục hồi khá mong manh. Doanh nghiệp phải đương đầu với nhiều khó khăn, thách thức.

Trong ba quý đầu năm, có trên 50% số doanh nghiệp phản ánh gặp khó khăn do nhu cầu của thị trường trong nước thấp; trên 30% phản ánh khó khăn về thị trường thế giới suy giảm; gần 30% doanh nghiệp khó khăn về tài chính. Đặc biệt đáng lưu ý với thực trạng khoảng 20% số doanh nghiệp không tuyển được lao động theo yêu cầu.

Tình hình doanh nghiệp gia nhập và rút khỏi thị trường đã có tín hiệu khá tích cực qua từng quý. Quý I/2024, số doanh nghiệp ra nhập thị trường chỉ bằng 0,8 lần số doanh nghiệp rút khỏi thị trường; chỉ số này của 6 tháng đã đổi chiều, với số doanh nghiệp ra nhập bằng 1,08 lần số doanh nghiệp rút khỏi thị trường; đến 9 tháng, chỉ số doanh nghiệp ra nhập thị trường gấp 1,11 lần số doanh nghiệp rút khỏi thị trường.

Trong 9 tháng, bình quân một tháng có 20,3 nghìn doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động, tuy vậy cũng có 18,2 nghìn doanh nghiệp rút khỏi thị trường.

Đáng lưu ý, trong tổng số 121,9 nghìn doanh nghiệp thành lập mới, có tới 75,8% số doanh nghiệp thuộc khu vực dịch vụ. Hoạt động của doanh nghiệp dịch vụ phụ thuộc vào tổng cầu tiêu dùng trong nước của nền kinh tế. Năng lực của khu vực doanh nghiệp tạo ra sản phẩm vật chất phục vụ chiến lược tăng trưởng dựa vào xuất khẩu, tích luỹ và tiêu dùng trong nước tăng không đáng kể.

Chỉ số PMI trong 9 tháng đầu năm 2024 phản ánh sự phục hồi nhẹ, mong manh của công nghiệp chế biến chế tạo. Chỉ số PMI xoay quanh mức 50,3 - 50,4 điểm trong 4 tháng; giảm xuống dưới ngưỡng 50 điểm trong tháng 3; tăng từ 51,7 điểm của tháng 6 lên 54,7 điểm của tháng 7; giảm xuống 52,4 của tháng 8. Chỉ số PMI tháng 9 giảm 5,1 điểm so với tháng 8, xuống mức 47,3 điểm, phản ánh sức khoẻ của ngành công nghiệp chế biến chế tạo suy giảm đáng kể, với sản lượng và số lượng đơn đặt hàng mới giảm sâu, số lượng đơn đặt hàng xuất khẩu mới giảm nhẹ.

Trong 9 tháng đầu năm 2024, sản lượng và đơn hàng tăng trở lại ở mức thấp; năng lực sản xuất không thay đổi; tồn kho hàng hoá thành phẩm và nguyên vật liệu giảm mạnh; việc làm biến động tăng, giảm nhẹ trước thực tế đáng lo ngại doanh nghiệp không thể tuyển đủ lao động theo yêu cầu, dẫn tới công việc bị tồn đọng; giá nguyên vật liệu đầu vào và giá sản phẩm đầu ra tăng lên, tạo áp lực lạm phát, làm suy giảm tổng cầu tiêu dùng trong nước.

Cơn bão số 3 đã gây thiệt hại nặng nề cho các trang trại, hộ trồng lúa, hoa mầu, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản, phải cần thời gian và nguồn tài chính để tái sản xuất. Nhiều cơ sở du lịch, lưu trú bị hư hỏng, phải đóng cửa để sửa chữa, bỏ lỡ mùa khách du lịch quốc tế cuối năm nay và đầu năm sau, đồng thời cũng khó thu hút được khách nội địa.

Cùng với các ngành nông nghiệp, thuỷ sản và dịch vụ chịu thiệt hại nặng nề, bão số 3 tác động rất nghiêm trọng đến ngành công nghiệp và xây dựng, gây ra ngừng trệ sản xuất tạm thời. Giám đốc Kinh tế tại S&P Global Market cho rằng cơn bão đã đặt dấu chấm hết cho thời kỳ tăng trưởng mạnh của ngành sản xuất. Tuy nhiên, tổng cầu thế giới đang tạo cơ hội cho tăng trưởng kinh tế Việt Nam, các doanh nghiệp lạc quan về triển vọng trong năm 2025.

Theo ước tính, hậu quả của cơn bão số 3 gây thiệt hại cho nền kinh tế trên 81 nghìn tỷ đồng, dư nợ của ngành ngân hàng bị tác động khoảng 165 nghìn tỷ, tác động tới hoạt động kinh tế tại 21 địa phương chiếm trên 40% GDP của nền kinh tế, làm giảm giá trị tăng thêm cả 3 khu vực: khu vực nông, lâm nghiệp và thuỷ sản giảm khoảng 0,33%, công nghiệp và xây dựng giảm khoảng 0,05% và dịch vụ giảm 0,22%, làm GDP năm 2024 giảm khoảng 0,15%.

Chính phủ phát huy tinh thần trách nhiệm, đổi mới phương pháp chỉ đạo tạo sức mạnh cho các động lực tăng trưởng 

Trong bối cảnh ngân hàng Trung ương các nền kinh tế hàng đầu thế giới cắt giảm lãi suất ở mức khá sâu và có thể tiếp tục cắt giảm trong thời gian tới; kinh tế nước ta có độ mở lớn, nguyên vật liệu dùng trong sản xuất phụ thuộc khá lớn từ nhập khẩu, năm 2024 tăng trưởng kinh tế Việt Nam dựa vào "cỗ xe tam mã" với tầm quan trọng khác nhau của ba "Ngựa kéo", cũng là ba động lực tăng trưởng, đó là: Xuất khẩu hàng hoá trong bối cảnh tổng cầu thế giới dần gia tăng; Giải ngân vốn đầu tư công, giữ vững ổn định vĩ mô tạo niềm tin và động lực cho các nhà đầu tư nước ngoài giải ngân vốn FDI; Tiêu dùng cuối cùng trong nước.

Trong 9 tháng đầu năm 2024, hoạt động thương mại hàng hoá quốc tế đóng vai trò quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tổng kim ngạch xuất khẩu 9 tháng đạt 299,63 tỷ USD, tăng 15,4% so với cùng kỳ năm trước, với đóng góp nổi bật về giá trị kim ngạch xuất khẩu và tốc độ tăng so với cùng kỳ năm trước của các mặt hàng: rau quả đạt 5,64 tỷ USD, tăng 33,9%; gạo đạt 4,35 tỷ USD, tăng 23 %; gỗ và sản phẩm gỗ đạt 11,68 tỷ USD, tăng 21,5%; dệt may đạt 27,3 tỷ USD, tăng 8,9%; giày dép đạt 16,53 tỷ USD, tăng 12,5%; điện tử, máy tính và linh kiện đạt 52,75 tỷ USD, tăng 27,4%; điện thoại và linh kiện đạt 41,89 tỷ USD, tăng 7,2%.

Bức tranh xuất khẩu hàng hóa trong 9 tháng đầu năm có sắc màu tươi mới đó là tốc độ tăng kim ngạch xuất khẩu hàng hoá của khu vực kinh tế trong nước đạt 20,7%, cao hơn nhiều tốc độ tăng kim ngạch xuất khẩu 13,4% của khu vực FDI.

Ngoại trừ kim ngạch xuất khẩu hàng hoá ba tháng đầu năm 2024 biến động tăng, giảm do yếu tố “mùa vụ”, bức tranh xuất khẩu hàng hoá của nước ta trong 9 tháng ghi dấu ấn đậm nét với kim ngạch xuất khẩu bình quân những tháng sau cao hơn những tháng trước. Bình quân một tháng trong 9 tháng đầu năm 2024 kim ngạch xuất khẩu đạt 33,29 tỷ USD, cao hơn 1,52 tỷ USD so với bình quân một tháng trong 6 tháng đầu năm 2024. Nếu duy trì được mức xuất khẩu tháng sau cao hơn tháng trước trong quý IV/2024 thì tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa năm 2024 ước lập mốc lịch sử khoảng 400 tỷ USD, vượt mốc 371,82 tỷ USD của năm 2022.

Cán cân thương mại hàng hoá 9 tháng đầu năm 2024 xuất siêu 20,79 tỷ USD, giảm 0,53% so với mức xuất siêu 20,9 tỷ USD của cùng kỳ năm 2023; trong đó khu vực kinh tế trong nước nhập siêu 17,38 tỷ USD; khu vực có vốn đầu tư nước ngoài xuất siêu 38,17 tỷ USD.

Trong 9 tháng năm 2024 xuất khẩu dịch vụ ước đạt 17,4 tỷ USD, tăng 18,8% so với cùng kỳ năm trước; nhập khẩu dịch vụ ước đạt 26,6 tỷ USD tăng 26,8% so với cùng kỳ năm trước, nhập siêu dịch vụ 9 tháng năm 2024 là 9,2 tỷ USD.

Ngân hàng Trung ương các nền kinh tế lớn, là đối tác thương mại quan trọng của Việt Nam cắt giảm lãi suất sẽ tác động tới tỷ giá hối đoái giữa VNĐ và USD theo hướng nâng giá trị của VNĐ. Điều này có tác động thuận cho nhập khẩu và tác động nghịch cho xuất khẩu. Thêm nữa, sản xuất trong nước phụ thuộc khá nhiều vào nguyên vật liệu nhập khẩu, trong quý IV/2024 các doanh nghiệp sẽ đẩy mạnh sản xuất để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng gia tăng vào cuối năm sẽ kéo theo nhu cầu nhập khẩu tăng mạnh, có thể dẫn tới nhập siêu trong ba tháng cuối năm, làm suy giảm mức thặng dư của cán cân thương mại hàng hoá cả năm.

Mặc dù phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức; đặc biệt là trong bối cảnh diễn biến phức tạp, khó lường của triển vọng kinh tế toàn cầu, các xung đột địa chính trị kéo dài, lạm phát thế giới còn ở mức cao, các ảnh hưởng tiêu cực của biến đổi khí hậu…, kinh tế vĩ mô Việt Nam vẫn tích cực ở hầu hết các mặt. Tốc độ tăng trưởng GDP quý III/2024 ước tăng 7,4%, 9 tháng đầu năm ước tăng 6,82% so với cùng kỳ. Xu hướng cải thiện của nền kinh tế diễn ra ở cả phía cung và phía cầu, nhiều cân đối lớn của nền kinh tế tiếp tục được bảo đảm, lạm phát trong tầm kiểm soát.