Cấn Minh Thành - Tổng cầu suy giảm, tăng trưởng có thể không thực sự phản ánh sức khỏe nền kinh tế

(Video) Kinh tế 9 tháng đầu năm 2024: Giữ nhịp phục hồi và tăng trưởng. (Nguồn: Truyền Hình Nhân Dân)

Kịp thời củng cố động lực tăng trưởng từ tổng cầu

Phát biểu khai mạc Hội thảo, GS.TS Phạm Hồng Chương - Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế quốc dân cho biết, năm 2023 được coi là một trong những năm khó khăn nhất của nền kinh tế Việt Nam trong nhiều năm gần đây. Tăng trưởng năm 2023 vẫn còn kém hơn nhiều so với giai đoạn trước Covid-19, trong đó, nổi bật nhất là sự suy yếu của tổng cầu và các thành tố quan trọng của tổng cầu như tiêu dùng và đầu tư, cùng với chất lượng tăng trưởng không được cải thiện.

Tổng cầu giảm cho thấy, nền kinh tế có nguy cơ suy thoái, điều này ảnh hưởng đến mức tăng trưởng chung của nền kinh tế, gây ra các hậu quả như sản xuất công nghiệp sụt giảm, thất nghiệp tăng cao, giảm thu nhập và chi tiêu của người dân… Vì vậy, phục hồi tổng cầu là một nhiệm vụ quan trọng với Việt Nam, đòi hỏi Chính phủ và các bộ, ngành liên quan cần khẩn trương có những biện pháp thích hợp, kịp thời để củng cố các động lực tăng trưởng từ phía tổng cầu, tạo tiền đề phát triển kinh tế trong bối cảnh mới" - GS.TS Phạm Hồng Chương nhận định.

Đứng trước vấn đề trên, Phó Trưởng Ban Kinh tế Trung ương Nguyễn Đức Hiển phát biểu, đề dẫn nêu rõ, hội thảo được tổ chức nhằm mục tiêu tổng kết toàn diện kinh tế Việt Nam năm 2023. Đồng thời, đánh giá thực trạng tổng cầu và các thành tố từ phía tổng cầu; những kết quả đạt được, những hạn chế tồn tại và nguyên nhân; đánh giá đóng góp của các thành tố tổng cầu đến tăng trưởng kinh tế. Từ đó, đề xuất phương hướng, khuyến nghị chính sách trong điều hành kinh tế năm 2024 và những năm tiếp theo cũng như các khuyến nghị chính sách nhằm thúc đẩy tổng cầu, hướng tới tăng trưởng kinh tế bền vững trong bối cảnh mới.

Trong đó, Phó Trưởng Ban Kinh tế Trung ương nhấn mạnh một số vướng mắc chính cần thảo luận, tìm hướng tháo gỡ nhanh như phân cấp, phân quyền, đẩy nhanh giải ngân cho đầu tư công. Ngoài ra, đầu tư công của Việt Nam lâu nay vẫn tập trung vào hạ tầng giao thông, đặc biệt đường bộ, còn phần cho giáo dục, khoa học công nghệ còn khiêm tốn.

Về lĩnh vực đầu tư nước ngoài, Phó Trưởng Ban Kinh tế Trung ương cũng chỉ ra, có tới 78,6% FDI tập trung vào 10 địa phương, vậy 53 địa phương còn lại tiếp cận FDI thế nào? FDI lại phần lớn đến từ các quốc gia có tỷ lệ công nghệ còn ở mức thấp, 78% các chính sách ưu đãi đang hỗ trợ cho các ngành công nghiệp cấp 2… Vậy chính sách ưu đãi cần điều chỉnh thế nào? Cần tư duy mới nào cho FDI?

Cùng với đó, cải thiện môi trường kinh doanh năm 2023 có xu hướng chững lại; tiêu dùng trong nước khiêm tốn còn tiêu dùng công vướng về nhiều mặt; tiêu dùng xanh được hô hào nhiều nhưng chính sách cụ thể chưa có…

Khó khăn ở khu vực kinh tế tư nhân là rất lớn

Trình bày tóm tắt báo cáo, GS.TS Tô Trung Thành cho biết những kết quả sâu hơn về tác động của tổng cầu đối với nền kinh tế.

Theo đó, trong năm 2023, các thành tố tổng cầu của Việt Nam đều có xu hướng tăng chậm lại. Cụ thể, tiêu dùng cuối cùng và tích lũy tài sản lần lượt tăng 3,52% và tăng 4,09% (giảm mạnh so với mức tăng 7,09% và 5,40% năm 2022). Do đó, tăng trưởng GDP năm 2023 chủ yếu đến từ chênh lệch xuất nhập khẩu hàng hóa và dịch vụ theo giá so sánh, với mức thâm hụt ít hơn năm trước.

Liên quan đến Luật Quản lý, sử dụng tài sản công, nội dung đề xuất sửa đổi, bổ sung nhằm đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và nâng cao hiệu quả trong quản lý, sử dụng tài sản công đối với một số quy định về: Bảo dưỡng, sửa chữa tài sản công; Chế độ quản lý, sử dụng tài sản công tại Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; Thẩm quyền quyết định mua sắm, thuê, quản lý, sử dụng, xử lý tài sản công; Trách nhiệm của cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh, UBND cấp huyện trong việc xử lý tài sản công...

Tại Luật Quản lý thuế, dự thảo đã tháo gỡ vướng mắc về cơ chế chính sách, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý thuế, tăng cường trách nhiệm công vụ thông qua đề xuất sửa đổi, bổ sung các quy định về: Mức tiền phải trả lãi; Thẩm quyền quyết định hoàn thuế; Nguyên tắc quản lý thuế; Hoàn thành nghĩa vụ nộp thuế trong trường hợp xuất cảnh; Biện pháp cưỡng chế thi hành quyết định hành chính về quản lý thuế; Quy tắc xác định thời gian tính tiền chậm nộp.

Tại Luật Dự trữ quốc gia, dự thảo bổ sung cơ chế cho phép Thủ tướng Chính phủ quyết định xuất hàng dự trữ quốc gia phục vụ đối ngoại của Đảng và Nhà nước; Sửa đổi, bổ sung các quy định về phân cấp thẩm quyền cho Thủ tướng Chính phủ quyết định ngân sách trung ương mua bù hàng dự trữ quốc gia.

Theo Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính, Ngân sách (UBTCNS) Lê Quang Mạnh, UBTCNS, Ủy ban Kinh tế và các cơ quan của Quốc hội nhất trí sự cần thiết sửa đổi, bổ sung dự án Luật với các lý do như đã nêu tại tờ trình của Chính phủ. Việc sửa các luật nhằm thể chế hóa các chủ trương, đường lối của Đảng, thực hiện các Nghị quyết của Quốc hội và tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc về thể chế trong lĩnh vực tài chính - ngân sách nhằm cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, thu hút tối đa các nguồn lực nhà nước, ngoài nhà nước để thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội đất nước.

Chênh lệch xuất nhập khẩu chuyển từ thâm hụt năm 2022 sang thặng dư năm 2023. Tuy nhiên, nhập khẩu suy giảm cũng cho thấy sản xuất đang rất khó khăn, đặc biệt ở chu kỳ sản xuất tiếp theo. Khi đó, tăng trưởng GDP có thể không thực sự phản ánh sức khỏe của nền kinh tế.

Trong năm 2023, tỷ trọng đầu tư khu vực Nhà nước đã tăng lên 27,85%, so với mức 25,61% năm 2022. Trong khi đó, khu vực ngoài Nhà nước có mức tăng đầu tư còn rất thấp so với các khu vực khác của nền kinh tế (chỉ tăng 3,4%), trong khi ở giai đoạn trước đại dịch, khu vực này đạt mức tăng trung bình 15% (2016-2019).

Tỷ trọng đầu tư khu vực ngoài Nhà nước giảm từ 58,2% năm 2022 xuống còn 56,1% năm 2023. Điều này phản ánh những khó khăn vẫn còn rất lớn của khu vực kinh tế tư nhân, sau khi chịu tác động nặng nề và dai dẳng từ đại dịch.

Đồng tình với nhiều nhận định của báo cáo, song TS. Cấn Văn Lực - Kinh tế trưởng BIDV cũng lưu ý chúng ta không bi quan. Dự báo tăng trưởng của Việt Nam năm nay cao hơn mức trung bình của khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Nhiều con số cho thấy kinh tế đang phục hồi, dù không đồng đều. Nếu so thu nhập của người dân trước dịch, thì Việt Nam và Trung Quốc là 2 nước có thu nhập của người dân tăng lên.

Mặc dù vậy, những yếu tố báo cáo chỉ ra như là đầu tư tư nhân suy giảm thấp nhất nhiều năm qua là “rất có vấn đề”. So với trước đây, cả đầu tư công và đầu tư tư đều đóng góp khiêm tốn cho tăng trưởng. Do đó, TS. Cấn Văn Lực đồng tình với khuyến nghị của báo cáo là phải kích cầu cả đầu tư và tiêu dùng.

Về chất lượng tăng trưởng, như báo cáo nhận xét, chất lượng tăng trưởng đang giảm sút, “rõ ràng hiệu quả đầu tư là vấn đề lớn cần quan tâm” - ông Cấn Văn Lực đánh giá.

Để vượt qua những thách thức này, Kinh tế trưởng của BIDV khuyến nghị thúc đẩy cả động lực tăng trưởng truyền thống như đầu tư công, tiêu dùng, xuất khẩu và những động lực tăng trưởng mới như chuyển đổi số, tăng trưởng xanh, cải cách thể chế... Theo TS. Cấn Văn Lực, giải pháp cho các lĩnh vực này đã được nêu rõ trong rất nhiều các nghị quyết, cơ chế, chính sách đã ban hành, vấn đề hiện nay là chất lượng thực thi.

Theo báo cáo, vốn đầu tư thực hiện toàn xã hội năm 2023 theo giá hiện hành ước đạt 3.423,5 nghìn tỷ đồng, tăng 6,2% so với năm 2022. Trong đó, vốn thực hiện từ nguồn NSNN tăng 21,2% so với năm trước. Điều này là kết quả của sự nỗ lực của Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương trong việc quyết liệt đẩy mạnh đầu tư công như một động lực quan trọng để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, trong bối cảnh những nguồn lực ngoài Nhà nước khó khăn.