Mỹ Duyên - Họa sĩ Văn Ngọc dùng tầng bê tông thô của tòa nhà dân cư làm triển lãm

Họa sĩ Văn Ngọc vừa có triển lãm lần thứ 23 với những đứa con tinh thần mới đầy sung sức.

Ông được giới nghệ thuật Việt Nam và quốc tế công nhận là "một trong những nghệ sĩ sắp đặt tiên phong và thành công nhất Việt Nam" (anh là nghệ sĩ sắp đặt sớm nhất của Việt Nam).

Ông cũng là nghệ sĩ đầu tiên, với tác phẩm "Dư Chấn" sắp đặt ngoài trời Vũng Tàu năm 2005 đã khiến Hội Mỹ Thuật Việt Nam, lần đầu tiên, mở ra một giải thưởng mà trước đó Mỹ thuật Việt Nam chưa từng có: Giải Thưởng dành cho các tác phẩm sắp đặt.

Lần tái ngộ này, ông giới thiệu đến công chúng hơn 60 tác phẩm đa chất liệu, ghép nhiều kích cỡ (phần nhiều là 122 x 244 cm), tuyển chọn từ khoảng 100 tác phẩm thực hiện trong 3 năm liên tiếp gần đây, gồm cả sắp đặt, trong một không gian nghệ thuật độc đáo ngay tại thành phố biển Vũng Tàu.

Để hiểu rõ hơn về tâm thức của họa sĩ Văn Ngọc, mời độc giả theo dõi video dưới đây:

Nằm trọn một tầng bê tông thô của tòa nhà dân cư đối diện bến xe khách Vũng Tàu, triển lãm là concept xếp đặt lồng trong xếp đặt giàu tương tác, dành cho đại chúng, kéo dài đến hết năm 2024.

Nếu Dư Chấn biểu hiện mạnh mẽ nỗi trắc ẩn của một tâm hồn nghệ sĩ trước thảm họa động đất và sóng thần Ấn Độ Dương 2004, thì Tường Biển của gần 20 năm sau, là những biểu đạt giàu xúc cảm từ cuộc sống thường nhật ở Vũng Tàu, nơi tác giả từ miền trung du Phú Thọ chọn định cư năm 1993; đến những miền, lãnh thổ tiếp giáp 3/4 diện tích nước của trái đất; đặc biệt là những vùng biển mà cơn bão Yagi đi qua đầu tháng 9 năm nay.

Bắt đầu từ sóng biển, Tường Biển là diễn giải nghệ thuật của Văn Ngọc về sức mạnh của thiên nhiên khi chứng kiến các hình thái khác nhau của con sóng trong khoảnh khắc gặp vật cản.

Ở tầng nhìn sâu hơn, Tường Biển là cảm hứng suy tư về bản chất hệ thống bờ kè, cấu trúc các công trình “phòng thủ bờ biển”, hàng rào bảo vệ tính mạng, tài sản, văn hóa, kiến trúc, nơi cư ngụ của con người khỏi những tác động không ngừng nghỉ của tự nhiên.

Với Tường biển, họa sĩ Văn Ngọc muốn diễn giải nghệ thuật về sức mạnh của thiên nhiên khi chứng kiến các hình thái khác nhau của con sóng trong khoảnh khắc gặp vật cản. Ở tầm nhìn sâu hơn, Tường biển là cảm hứng suy tư về bản chất hệ thống bờ kè, cấu trúc các công trình bảo vệ tính mạng, tài sản, văn hóa, kiến trúc, nơi cư ngụ của con người khỏi những tác động không ngừng nghỉ của tự nhiên.

Không còn những chất liệu làm liên tưởng tính bản địa như những gì chúng ta từng biết về Văn Ngọc, Tường Biển là một màu bê tông xám rộng hơn ngàn mét vuông, không có điểm bắt đầu, cũng không có điểm kết thúc. Người xem có thể bắt đầu với Tường Biển từ bất kỳ góc nào. Bởi mỗi tác phẩm đa chất liệu, cả các hình khối xếp đặt, không gian trưng bày, đều mang tên Tường Biển.

Giữa những vụn vỡ tường trần, xi-măng, xà bần, cùng các tác phẩm trắng bạc xám, đồng nhất về chủng loại vật liệu và gam màu, Tường Biển “phơi bày” không trang hoàng con người nghệ sĩ, cũng là lối “kể chuyện” chỉ riêng ở Văn Ngọc: mạnh mẽ, tươi mới, nguyên bản, không gọt giũa, không pha trộn, và… xuất phát từ cuộc sống.

Là cảm giác, nên Tường Biển không là bất kỳ mô phỏng thực tế nào về biển hay những bức tường trước biển, chúng chỉ là một cánh cửa mở ngỏ để chúng ta bước vào nghệ thuật, để lại ngoài cửa mọi lý thuyết và định kiến.

Những câu hỏi (nếu có) về cái đẹp nằm ở đâu, nghệ thuật ở chỗ nào, nội dung ý nghĩa gì... xin tạm nhường vai cho cảm giác, hãy lắng nghe và cảm giác sẽ dẫn ta đến với cảm xúc. Chạm tới cảm xúc tức là đã đánh thức được nghệ thuật, nghệ thuật sẵn có trong chính chúng ta.

Đứng giữa tác phẩm, đối diện mình trong gương, khán giả từ người xem thụ động trở thành đối tượng chủ động: tự suy ngẫm, tự vấn và tự tìm kiếm câu trả lời cho chính mình

Bởi cuối cùng, câu trả lời nằm trong chính chúng ta. Mỗi con người chúng ta là những di tích của quá khứ, những kiến trúc sư của hiện tại, và là những người gìn giữ tương lai.

Thông qua nghệ thuật, Văn Ngọc thách thức người xem đối diện với những câu hỏi hiện sinh và suy ngẫm về vai trò của mình trong việc định hình tương lai.

Tường Biển cũng gợi nhiều suy tư trừu tượng. Sự trừu tượng không phải trên bề mặt mà trong không gian. Cái trạng thái không gian mà tác giả tạo ra làm người ta ngơ ngác. Cái cảm vật liệu và để chúng nguyên bản cất lời của ông thật đặc biệt.

Ở tuổi U70, sau 40 năm làm nghệ thuật chuyên nghiệp, Văn Ngọc vẫn luôn kiệm lời, để các tác phẩm mạnh mẽ xuất phát từ đời sống của mình cất tiếng.

Ông cũng là nghệ sĩ hiếm hoi ở tầm tuổi thất thập vẫn đam mê sáng tác trên các chất liệu "nặng" như sắt thép, inox, kính, gương...

Trong tương lai gần, có lẽ trong nước cũng khó có một triển lãm cá nhân với những tác phẩm nặng ký (mỗi tác phẩm từ 40kg trở lên) và quy mô sắp đặt lồng sắp đặt như Tường Biển.

Theo các chuyên gia về mỹ thuật, truyền cảm là tính đại chúng của Tường Biển. Bởi câu chuyện của nó là một phần “sự sống” có ý thức không thuộc về một quốc gia, khu vực, vùng miền nào.

Những vật liệu nặng đổ từ tường xuống sàn, nặng nề nhưng không câm lặng mà cất lên tiếng nói riêng. Bê tông như đê chắn sóng sau bão. Tranh khổ lớn dựng đứng như vách chắn. Tranh nhỏ như bọt sóng để lại sau vụn vỡ. Và mảnh kính như đốm lấp lánh nắng lên trên mặt biển...

Các chi tiết được giám tuyển, trưng bày với tinh thần đề cao tính đại chúng, do nghệ sĩ Văn Ngọc và cộng sự là những người thợ phụ trách kỹ thuật mặt bằng (thợ hồ, thợ điện, thợ nước, lái xe, lao công...) thực hiện.

Một lần nữa, với quan điểm “Nghệ thuật không giải thích, tôi làm nghệ thuật bắt đầu từ những cảm giác của tôi về cuộc sống”, Văn Ngọc tiếp tục khơi gợi người xem những luồng ý niệm đa chiều về “tự do thẩm mỹ” song song thách thức người xem suy ngẫm về vai trò của con người trong mối liên hệ sâu sắc với biển.