Dương Hồng Ánh - Báo chí với công chúng trong thời đại số

Video: Công chúng là một nửa của báo chí, không có công chúng báo chí là vô nghĩa:

Quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về báo chí và công chúng

Chủ tịch Hồ Chí Minh, trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng của mình, đã luôn khẳng định vai trò đặc biệt của báo chí trong việc phục vụ lợi ích công chúng. Người nhấn mạnh rằng báo chí phải “viết cho ai, viết để làm gì, viết như thế nào?”. Đây là những câu hỏi mà mọi nhà báo cần tự đặt ra trước khi sáng tạo nội dung. Quan điểm của Hồ Chí Minh về báo chí không phải là phục vụ mục đích cá nhân mà là vì lợi ích chung của xã hội, đặc biệt là lợi ích của công chúng. Báo chí không chỉ là phương tiện truyền tải thông tin mà còn là công cụ để giáo dục, động viên và hướng dẫn quần chúng đi theo những mục tiêu tốt đẹp.

Báo chí hiện đại và mục tiêu phục vụ công chúng

Sự phát triển mạnh mẽ của khoa học và công nghệ đã thay đổi căn bản mọi lĩnh vực, trong đó có báo chí. Bối cảnh hiện nay đòi hỏi các cơ quan báo chí phải nhanh chóng thích ứng với những thay đổi này, đặc biệt là khi Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra mạnh mẽ. Quyết định số 348/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về “Chiến lược chuyển đổi số báo chí đến năm 2025, định hướng đến năm 2030” đã xác định mục tiêu phát triển báo chí hiện đại, chuyên nghiệp và nhân văn, phục vụ công chúng và đồng hành cùng sự phát triển của đất nước trong kỷ nguyên số. Quyết định này không chỉ nhằm cải thiện chất lượng thông tin mà còn để báo chí có thể đáp ứng nhu cầu đa dạng của công chúng hiện đại trong thế giới thông tin đầy rẫy biến động.

Công chúng hiện nay không chỉ tiêu thụ thông tin một cách thụ động mà còn tham gia vào quá trình tạo dựng, lan truyền và phản hồi thông tin. Do đó, báo chí không thể chỉ dừng lại ở việc cung cấp thông tin một chiều mà phải phát triển các sản phẩm báo chí tương tác, đa dạng hóa hình thức và phương thức truyền tải để phù hợp với nhu cầu của công chúng. Báo chí hiện đại phải biết cách thu hút, duy trì và tăng cường sự tham gia của công chúng trong quá trình phát triển nội dung.

Trải nghiệm công chúng trong thời đại số

Ngày nay, công chúng không chỉ là những người tiêu thụ thông tin mà còn là những người có thể sản xuất và lan truyền thông tin qua các nền tảng mạng xã hội, các blog cá nhân hay các kênh truyền thông trực tuyến. Điều này đặt ra yêu cầu cho báo chí phải phát triển những sản phẩm không chỉ phục vụ nhu cầu thông tin mà còn mang lại trải nghiệm thú vị và tương tác cao cho công chúng.

Báo chí hiện đại cần hiểu rõ những đặc điểm của công chúng ngày nay: họ là những người tiêu dùng thông minh, có khả năng phân biệt giữa thông tin chính thống và thông tin sai lệch. Do đó, báo chí cần phải đảm bảo chất lượng thông tin, đồng thời cải thiện các phương thức trình bày để công chúng dễ dàng tiếp cận và tương tác. Công nghệ hiện đại, đặc biệt là internet, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo, đã mở ra một cơ hội lớn cho báo chí trong việc phân tích hành vi của người dùng, từ đó sáng tạo ra những sản phẩm báo chí phù hợp, đáp ứng nhu cầu và sở thích của từng nhóm đối tượng công chúng.

Theo Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế (ISO), trải nghiệm người dùng (user experience - UX) được định nghĩa là “nhận thức và phản ứng của một người là kết quả của việc sử dụng hoặc dự kiến sử dụng một sản phẩm, hệ thống hoặc dịch vụ” (ISO, 2010). Điều này có nghĩa là, trong thời đại số, báo chí cần phát triển các sản phẩm không chỉ hấp dẫn về nội dung mà còn phải thân thiện, dễ sử dụng và mang lại sự hài lòng cho người đọc. Báo chí số không chỉ là việc chuyển đổi hình thức từ báo in sang báo điện tử mà còn là sự sáng tạo và ứng dụng các công nghệ mới để tạo ra những sản phẩm truyền thông phù hợp với công chúng.

Phát triển sản phẩm báo chí phù hợp với từng nhóm công chúng

Để phát triển sản phẩm báo chí phù hợp với nhu cầu công chúng, các đơn vị báo chí cần phải cân nhắc nhiều yếu tố, từ yếu tố chủ quan như tiềm lực con người, cơ sở vật chất đến yếu tố khách quan như chính trị, bản sắc văn hóa và ngôn ngữ.

Về yếu tố chủ quan, đội ngũ nhà báo cần có kỹ năng sử dụng công nghệ số, hiểu biết về các nền tảng truyền thông mới và luôn cập nhật kiến thức để đáp ứng nhu cầu thay đổi của công chúng. Các cơ quan báo chí cần đầu tư vào cơ sở vật chất và trang thiết bị hiện đại để tạo điều kiện thuận lợi cho việc sáng tạo nội dung. Ngoài ra, định hướng phát triển nội dung cũng rất quan trọng. Các đơn vị báo chí cần phải hiểu rõ nhu cầu của từng nhóm đối tượng công chúng, chẳng hạn như công chúng trẻ tuổi, công chúng nông thôn, công chúng quốc tế, từ đó phát triển các sản phẩm báo chí phù hợp.

Về yếu tố khách quan, báo chí cần tuân thủ các nguyên tắc chính trị và xã hội của đất nước, đồng thời phải giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc trong từng sản phẩm. Đây là điều vô cùng quan trọng trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế. Việc kết hợp các yếu tố đa phương tiện như hình ảnh động, video, đồ họa, âm thanh và các tính năng tương tác sẽ giúp nâng cao trải nghiệm của công chúng, đồng thời truyền tải thông điệp một cách hiệu quả hơn.

Giữ gìn và phát huy ngôn ngữ trong báo chí hiện đại

Một trong những trọng trách quan trọng của báo chí trong thời đại số là giữ gìn và phát huy ngôn ngữ, đặc biệt là tiếng Việt. Tiếng Việt hiện nay đang phải đối mặt với nhiều thay đổi do ảnh hưởng của công nghệ và ngôn ngữ toàn cầu. Tuy nhiên, báo chí cần phải đóng vai trò bảo vệ sự trong sáng của tiếng Việt, đồng thời phát triển ngôn ngữ báo chí để phù hợp với yêu cầu của công chúng hiện đại.

Báo chí không chỉ là công cụ truyền tải thông tin mà còn phải là người giữ gìn chuẩn mực ngôn ngữ, bảo vệ và phát huy giá trị văn hóa ngôn ngữ của dân tộc. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh các phương tiện truyền thông mới đang phát triển mạnh mẽ và việc sử dụng ngôn ngữ thiếu chuẩn mực đang ngày càng gia tăng. Báo chí hiện đại cần phải tận dụng công nghệ để kiểm soát và duy trì chất lượng ngôn ngữ trong mỗi sản phẩm báo chí, từ đó giúp công chúng tiếp nhận thông tin một cách dễ dàng và chính xác.

Báo chí hiện đại, đặc biệt trong thời đại số, cần phải luôn lấy công chúng làm trung tâm trong mọi hoạt động. Các cơ quan báo chí cần chú trọng phát triển các sản phẩm báo chí không chỉ đáp ứng nhu cầu thông tin mà còn nâng cao trải nghiệm người dùng. Để làm được điều này, báo chí cần kết hợp giữa công nghệ hiện đại, sự sáng tạo trong sản phẩm nội dung và bảo vệ những giá trị văn hóa, ngôn ngữ truyền thống. Chỉ khi đó, báo chí mới thực sự phục vụ công chúng, góp phần xây dựng một xã hội thông tin lành mạnh, minh bạch và phát triển bền vững.

Ngày hôm nay, hành trình số hóa, những thành tựu của cách mạng khoa học, công nghệ áp dụng vào hoạt động báo chí, cũng chính là sự vận dụng những gì tiên tiến, mới mẻ vào mục tiêu nhân văn, cao cả: Báo chí đồng hành với sự nghiệp của toàn Đảng, toàn dân, thực hiện thắng lợi công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa; xây dựng xã hội hạnh phúc, văn minh; hội nhập sâu rộng, lan tỏa hình ảnh, vị thế Việt Nam trên trường quốc tế.